بررسی افت ساختمان در بهار ۱۴۰۵

در حساب‌های ملی، بخش ساختمان تنها یکی از بخش‌های مرتبط با مسکن است و نباید آن را معادل کل بازار مسکن دانست. فعالیت‌هایی مانند ساخت ساختمان جدید، کار پیمانکاران و خدمات مستقیم ساخت‌وساز در رشته فعالیت ساختمان ثبت می‌شود؛ اما فعالیت‌هایی مانند اجاره مسکن و خدمات مرتبط با معاملات و بهره‌برداری از املاک در گروه خدمات و زیرگروه مستغلات، کرایه و خدمات کسب‌وکار محاسبه می‌شود. بنابراین ممکن است در یک دوره، همزمان با کاهش ساخت‌وساز، شاخص‌هایی مانند اجاره‌بها یا ارزش دارایی‌های ملکی مسیر متفاوتی را طی کنند.

از سوی دیگر، تشکیل سرمایه در ساختمان نیز که در بهار امسال ۶.۴ درصد کاهش یافته، مفهومی گسترده‌تر از سرمایه‌گذاری در واحدهای مسکونی دارد. این شاخص علاوه بر ساختمان‌های مسکونی، سرمایه‌گذاری در ساختمان‌های تجاری، اداری، صنعتی و  سازه‌های عمومی را نیز شامل می‌شود. به همین دلیل، نمی‌توان این عدد را به‌طور مستقیم معادل میزان سرمایه‌گذاری خانوارها یا سازندگان در بازار مسکن دانست.

یک نکته قابل توجه در داده‌های مرکز آمار، شباهت بسیار زیاد دو شاخص ارزش افزوده ساختمان و تشکیل سرمایه در ساختمان است. این دو شاخص از نظر مفهومی متفاوت‌اند؛ اولی میزان تولید ایجادشده در فعالیت ساختمان را نشان می‌دهد و دومی میزان سرمایه‌گذاری جدید در دارایی‌های ساختمانی را اندازه‌گیری می‌کند. و بررسی داده‌های فصلی نشان می‌دهد طی این سالها و در گزارش های فصلی مرکز آمار نرخ رشد این دو شاخص در بسیاری از دوره‌ها کاملایکسان بوده است چیزی که در سایر رشته فعالیت ها دیده نمی‌شود؛ برای مثال در بهار ۱۴۰۵ هر دو منفی ۶.۴ درصد ثبت شده‌اند. بررسی ارقام نیز نشان می‌دهد تشکیل سرمایه ساختمان در سال‌های اخیر تقریبا با یک ضریب ثابت نسبت به ارزش افزوده ساختمان حرکت کرده است. این همسانی به معنای یکی بودن ماهیت این دو شاخص نیست، اتفاقا ماهیت انجام محاسبات بخش ساختمان در حساب‌های ملی فصلی بمنجر به این تشابه شده است. در آمارهای فصلی، به دلیل نیاز به انتشار سریع‌تر اطلاعات، حجم فعالیت ساختمان با استفاده از شاخص‌های کوتاه‌مدت مانند میزان اشتغال و ساعات کار برآورد می‌شود؛ در حالی که حساب‌های سالانه از جزئیات بیشتری استفاده می‌کند. بنابراین یکسان بودن نرخ رشد این دو شاخص بیشتر بازتاب روش محاسبه فصلی است تا یکسان بودن مفهوم اقتصادی آنها.

در کل، هدف از این گزارش تلاش برای تحلیل و برداشت درست از آمار ارائه‌شده توسط تنها مرجع رسمی آماری کشور است؛ چرا که هر عدد اقتصادی نیازمند تفسیر دقیق در چارچوب خود است. در این میان، عدد منفی ۶.۴ درصد  می‌تواند بیان کند فعالیت واقعی تولید ساختمان در بهار ۱۴۰۵ کاهش یافته است. اما برای فهم کامل وضعیت بخش مسکن و ساخت‌وساز، این عدد باید در کنار شاخص‌هایی مانند صدور پروانه‌های ساختمانی، تعداد واحدهای در حال ساخت، هزینه‌های ساخت، معاملات مسکن و وضعیت سرمایه‌گذاری بخش خصوصی بررسی شود.